جرم گیری دندان یکی از مؤثرترین روشهای پیشگیری برای حفظ سلامت لثه و دندانهاست؛ کاری ساده که میتواند از مشکلاتی مثل التهاب لثه،
بوی بد دهان و حتی تحلیل استخوان اطراف دندان جلوگیری کند. بسیاری از افراد جرم را فقط یک «رنگگرفتگی» میبینند، اما جرم در واقع ترکیبی سختشده از پلاک
میکروبی و املاح بزاق است که به سطح دندان میچسبد و محیط مناسبی برای رشد باکتریها ایجاد میکند. اگر این وضعیت طولانی شود، ممکن است خونریزی لثه،
حساسیت و عقبنشینی لثه اتفاق بیفتد. در این مقاله به زبان ساده توضیح میدهیم جرم گیری دندان چیست، چگونه انجام میشود، هر چند وقت یکبار لازم است
و بعد از آن چه مراقبتهایی نتیجه را ماندگارتر میکند.
جرم دندان دقیقاً چیست و چطور تشکیل میشود؟
بعد از خوردن غذا، لایهای چسبنده به نام «پلاک» روی دندان تشکیل میشود. پلاک با مسواک و نخدندان قابل پاک شدن است؛ اما اگر بهخوبی حذف نشود،
به مرور با املاح موجود در بزاق سفت میشود و به «جرم» تبدیل میگردد. این جرم معمولاً در پشت دندانهای جلویی پایین و اطراف دندانهای آسیاب بیشتر دیده میشود،
چون مجرای بزاق در این نواحی فعالتر است. وقتی جرم شکل گرفت، دیگر با مسواک عادی از بین نمیرود و برای حذف اصولی آن نیاز به جرم گیری دندان وجود دارد.
نکته مهم این است که حتی اگر شما مسواک منظمی داشته باشید، باز هم ممکن است در نواحی دشوار (بین دندانی یا زیر خط لثه) جرم تشکیل شود.
- پلاک میکروبی پاک نشود ⟵ سفت میشود ⟵ جرم تشکیل میشود
- جرم، سطح دندان را زبر میکند و چسبندگی پلاک را بیشتر میکند
- جرم زیرلثهای میتواند التهاب را عمیقتر کند و بیماری لثه را پیش ببرد
چرا جرم گیری دندان اهمیت دارد؟
تجمع جرم فقط ظاهر دندان را تغییر نمیدهد؛ بلکه روی سلامت لثه اثر مستقیم دارد. باکتریها در اطراف جرم فعالتر میشوند و لثه به آنها واکنش التهابی نشان میدهد.
نتیجه میتواند قرمزی، تورم و خونریزی هنگام مسواک زدن باشد. اگر این مرحله درمان نشود، التهاب مزمن ممکن است به بافتهای نگهدارنده دندان آسیب بزند.
به همین دلیل جرم گیری دندان یک اقدام پیشگیرانه است: یعنی قبل از اینکه مشکل جدی و درمان پیچیده شود، مسیر بیماری قطع میشود.
- کاهش بوی بد دهان ناشی از تجمع باکتریها
- کم شدن خونریزی لثه و بهبود ظاهر لثه
- کمک به پیشگیری از پیشرفت بیماریهای لثه
- کاهش رنگگرفتگیهای سطحی ناشی از چای، قهوه و دخانیات
آیا جرم گیری دندان به مینای دندان آسیب میزند؟
یکی از نگرانیهای رایج این است که جرم گیری دندان باعث «نازک شدن مینا» میشود. در واقع جرمگیری صحیح، روی بخش سالم دندان آسیبی ایجاد نمیکند؛
چون هدف، برداشتن رسوبات و جرمِ چسبیده است نه تراشیدن مینای سالم. گاهی بعد از جرمگیری، بعضی افراد حساسیت کوتاهمدت به سردی یا گرمی احساس میکنند.
این حساسیت معمولاً به این دلیل است که جرم مثل یک پوشش روی بخشهایی از ریشه یا نواحی حساستر قرار گرفته بوده و با برداشته شدن آن، سطح دندان به طور موقت
در معرض محرکها قرار میگیرد. این حالت غالباً طی چند روز تا یکی دو هفته کاهش پیدا میکند، بهخصوص اگر توصیههای مراقبتی رعایت شود.
هر چند وقت یکبار باید جرم گیری دندان انجام شود؟
زمان مناسب برای جرم گیری دندان به شرایط هر فرد بستگی دارد: میزان تشکیل پلاک، کیفیت مسواک زدن، ژنتیک، مصرف دخانیات، ارتودنسی، خشکی دهان
و سابقه بیماری لثه همگی نقش دارند. برای بسیاری از افراد، بازه ۶ ماه یکبار منطقی است. اما اگر سریع جرم میگیرید یا لثهتان زود خونریزی میکند،
ممکن است دندانپزشک فواصل کوتاهتر را پیشنهاد کند. از طرف دیگر، اگر بهداشت دهان بسیار دقیق دارید و جرم کمی تشکیل میشود، ممکن است فاصلهها بیشتر شود.
- افراد سیگاری یا مصرفکننده قلیان: احتمال نیاز به مراجعه زودتر
- افراد دارای ارتودنسی: تجمع پلاک بیشتر و مراقبت دقیقتر لازم است
- سابقه التهاب لثه: پیگیری منظمتر برای کنترل وضعیت
مراحل انجام جرم گیری دندان در مطب
معمولاً جرم گیری دندان با ابزارهای دستی و/یا دستگاه اولتراسونیک انجام میشود تا رسوبات سخت از سطح دندان جدا شوند. سپس مرحله پولیش انجام میشود
تا سطح دندان صافتر شود و چسبندگی پلاک در آینده کمتر گردد. در مواردی که جرم زیر لثه زیاد باشد یا پاکت لثهای وجود داشته باشد، ممکن است درمان عمقیتری نیاز شود
و دندانپزشک برنامه درمانی مرحلهای پیشنهاد کند. هدف نهایی، کاهش بار میکروبی و ایجاد شرایط سالمتر برای لثه است.
- برداشتن جرمهای قابل مشاهده روی دندان
- پاکسازی نواحی نزدیک خط لثه و در صورت نیاز زیر لثه
- پولیش برای صاف شدن سطح و کاهش رنگگرفتگی سطحی
- ارزیابی وضعیت لثه و ارائه توصیههای بهداشتی
مراقبتهای بعد از جرم گیری دندان برای ماندگاری نتیجه
بعد از جرم گیری دندان بهتر است چند ساعت اول از خوراکیهای خیلی داغ یا خیلی سرد استفاده نکنید، بهخصوص اگر حساسیت دارید. همچنین تا ۲۴ ساعت
مصرف چای پررنگ، قهوه، نوشابههای رنگی و دخانیات میتواند باعث رنگپذیری بیشتر شود، چون سطح دندان تازه پولیش شده است. مهمتر از همه، مراقبت روزانه است:
مسواک صحیح، نخدندان و در صورت توصیه دندانپزشک، دهانشویه مناسب. اگر خونریزی لثه در روزهای اول کمی وجود داشته باشد معمولاً طبیعی است، اما اگر درد شدید،
تورم یا خونریزی قابل توجه ادامه داشت، بهتر است بررسی شوید.
- مسواک نرم و تکنیک صحیح، دو بار در روز
- نخدندان یا ابزار بیندندانی برای نواحی تماسدار
- کاهش میانوعدههای شیرین و چسبنده
- نوشیدن آب بعد از خوراکیها برای کاهش چسبندگی پلاک
چه کسانی بیشتر به جرم گیری دندان نیاز دارند؟
بعضی افراد به دلیل شرایط دهان یا سبک زندگی، سریعتر دچار جرم میشوند و بهتر است برنامه منظمتری برای پیگیری داشته باشند.
اگر بوی بد دهان مداوم دارید، لثهتان هنگام مسواک خونریزی میکند، یا روی دندانها رسوبات زرد/قهوهای میبینید، احتمالاً زمان بررسی فرا رسیده است.
همچنین اگر احساس میکنید سطح دندانها زبر شده یا نخدندان در برخی نقاط گیر میکند، بهتر است ارزیابی انجام شود.
در این گروهها، جرم گیری دندان میتواند به طور مستقیم کیفیت سلامت لثه و راحتی روزانه را بهتر کند.
